Het gebeurt nogal eens dat een emigratie een broeikaseffect heeft op relatieproblemen. Soms met een echtscheiding tot gevolg. Saskia Zimmermann in Frankrijk en Hans den Dikken in Noorwegen ondervonden het beiden aan den lijve. Teruggaan, dat was geen optie. Beiden wisten hun emigratie opnieuw vorm te geven. Dat ging zeker niet zomaar. Ineens alleen zijn in een ander land, dat vergt een nieuw plan.

Saskia Zimmermann (40) is geen onbekende in het emigratiewereldje. Ze is emigratiepsychologe en oprichter van het bedrijf Bewust Emigreren. Ze helpt mede-emigranten, waar ook ter wereld, omgaan met de talloze emoties en situaties die met een landverhuizing gepaard gaan. Ze put hierbij ook veel uit eigen ervaring.

Met man en twee kinderen, Eva nu 12 jaar en Borre nu 9 jaar, vertrok Zimmermann in mei 2000 naar Zuid-Frankrijk. Voordat ze vertrokken runden ze een Utrecht een restaurant. Saskia en haar ex-man werkten dus al jaren samen. Waar veel emigrantenstellen elkaar heel anders leren kennen omdat ze in een ander land ook ineens samen een bedrijf hebben, wisten zij wel wat ze aan elkaar hadden.

In Frankrijk zouden ze ook samen gaan ondernemen. Maar al snel bleek dat het de twee beter paste ieder een eigen onderneming op te zetten. Saskia koos haar eigen stiel en richtte destijds Bewust Emigreren op. Volgens Saskia was dat wellicht het begin van een andere richting. Ze leerde in Frankrijk steeds meer op eigen benen staan. In november 2006 scheidden ze.

Andere keuzes
“Toch weet ik zeker dat de emigratie niet de grondslag is geweest van onze scheiding. We zijn uit elkaar gegroeid, daar zijn we het beiden wel over eens. Ik ben er ook echt van overtuigd dat dit ook gebeurd was als we in Nederland waren gebleven. Vermoedelijk wel wat later hoor. Want door de emigratie verandert je leven. Je gaat per definitie andere dingen doen, andere keuzes maken en dat versnelt het proces”, zegt Saskia.

Hans den Dikken (41) vertrok met vrouw en zijn twee kinderen (Job 7 jaar oud en Sanne 6 jaar) in maart 2004 naar het dorp Isfjorden aan de Noorse fjordenkust. Den Dikken, eveneens een bekende naam uit het emigratiecircuit, is freelance reclameschrijver en heeft ook de boeken Typisch Nedernoors en Emigreren naar Noorwegen op zijn naam staan. Krap twee jaar na aankomst gaan ze uit elkaar.

Diepere oorzaak
Ook Hans geeft aan dat de oorzaak van de scheiding niet in het vertrek naar Noorwegen ligt. “Nee, dat zit veel dieper. Maar de emigratie heeft wel onze verschillen vergroot. Eenmaal in dat dorp in Noorwegen stonden we zo op onszelf. Alle ankers waren ineens weg. En daarmee hadden we dus ook niks meer om het allemaal te verbloemen. Ons leven in Nederland was eigenlijk zo’n hardlopende trein, dat we onszelf geen tijd gunden stil te staan bij de zaken die echt aandacht nodig hebben. Je hebt je werk, je sociaal leven en je avondprogramma om alles keurig te camoufleren. Eenmaal hier is dat ineens weg”, blikt Hans terug.

Wat nu?
Maar wat doe je dan eigenlijk in zo’n vreemd land als die scheiding eenmaal een feit is? Die vraag moesten zowel Hans als Saskia ineens van een passend antwoord voorzien. “Eigenlijk had ik meteen de behoefte om terug te gaan. De droom was toch doorgeprikt. We hadden er samen een plan en ineens sta je er alleen voor. En dat zonder duidelijke reden of richting. Maar het land had op mij nog dezelfde aantrekkingskracht en ik zag hoe goed mijn kinderen het hier hadden. Dus besloot ik te blijven. Maar dat droomland heeft nu ook een keerzijde gekregen. Vond ik eerst die rust en ruimte geweldig, eenmaal alleen vond ik het wel héél veel rust en overweldigend veel ruimte. Dan ontstaat de behoefte om dat ergens te compenseren”

Niet terug
Saskia heeft de gedachte van teruggaan nauwelijks serieus genomen. Haar scheiding vindt plaats op het moment dat ze al zes jaar in Frankrijk woont. “Ik heb ook weinig meer te zoeken in Nederland. Ik voel echt dat ik hier thuishoor nu. Toch heb ik meer dan ooit gemerkt dat ik geëmigreerd ben. Het was ook alsof ik mijn emigratie nog eens over moest doen, maar dan als solo-emigrant. Ik was me heel erg bewust van het feit dat ik nu alleen tussen de Fransen woonde. Ik voelde me eenzaam heb ontzettend veel gebeld met Nederland. Je valt in zo’n situatie heel gemakkelijk terug op je oude netwerk en dat voelde ook goed. Maar teruggaan, nee. Ik heb me wel snel gerealiseerd dat ik echt een nieuw plan nodig had. Iets waar ik me opnieuw op kon gaan richten, maar dat heeft gewoon tijd nodig. Want ik voelde me verpletterend leeg, dat viel niet te negeren.”

Kinderen
In beide scheidingen zijn kinderen betrokken. Saskia prijst zich gelukkig dat zowel zij als haar ex direct besloten in Frankrijk te blijven. “Zo kunnen we ook de ouders zijn die we willen zijn. Ik de ene week, hij de andere”, zegt ze. “Over de kinderen zijn we het altijd eens geweest. Zelfs in die moeilijke periode rond onze scheiding.

Dat we allebei zijn gebleven heeft ons ook wel geholpen. Je snapt de wet niet en weet niet goed waar je je zaken moet regelen. Wij hadden niet zoveel middelen en werden dus gedwongen er samen uit te komen. In het buitenland zijn je mogelijkheden beperkt en je weet niet goed waar je je zaken moet regelen. Wij werden dus gedwongen er samen uit te komen, zonder advocaten en andere toestanden. En dat is alleen maar goed geweest. Voor iedereen. Voor ons én de kinderen.”

Hans en zijn ex zijn nu co-ouders en wonen 13 kilometer van elkaar vandaan. Het zou wellicht fijn zijn in hetzelfde dorp te wonen, maar de afstand geeft wel duidelijkheid zo. Ook naar de kinderen toe. “Ze kunnen niet over en weer fietsen. Het is kraakhelder, of ze zijn bij mij, of bij mijn ex. Meer smaken zijn er niet. Ze vinden het hier fantastisch hoor. Als het aan hen ligt, ga ik hier nooit weg meer weg. Het is natuurlijk ook een hele mooie aanvulling voor ze. We hebben ze allebei, elk op eigen wijze, heel veel te bieden. De kinderen varen daar wel bij.” Als de kinderen bij Hans zijn, gaat werk op een lager pitje die week. Hij noemt het enorm gezellig en druk als de kinderen er zijn. De week daarna moet hij aanpoten om achterstand in werk te compenseren, maar zo’n week zonder kinderen schept ook enorm veel vrijheid.

Integreren
Sinds de scheiding is Saskia veel meer in contact gekomen met haar dorpsgenoten. Het is eigenlijk een bizarre wending. Net aangekomen emigranten doen ontzettend veel moeite om maar te integreren. En natuurlijk lukt dat maar mondjesmaat, want de locals kijken de kat natuurlijk uitvoerig uit de boom. Saskia nam al een tijd deel aan de toneelavonden van haar dorpje en had zo toch wel wat prille vriendschappen gesloten. En die vonden het op een gegeven moment wel welletjes dat ze zich als kersverse alleenstaande zo opsloot in haar huis. “Ze vonden het echt nodig om me naar buiten te trekken. Ineens werd ik uitgenodigd voor allerlei feestjes. Ja, na zo’n scheiding dat integreert wel een stuk vlotter”, grapt ze.

Dorpsgenoten gaven aan dat ze haar nu, na ruim zes jaar daar te wonen, pas leerden kennen. “Ik was ook best verlegen en toen ik samen was met mijn ex trokken we er altijd samen op uit. Dan leren mensen je ook moeilijk persoonlijk kennen. Nu maken mensen een deel van mijn persoonlijk leven mee. Ik kan daar ook wat makkelijker over praten. En dat schept ook weer banden. Een van mijn beste vriendinnen hier is een Française die ongeveer tegelijk met mij in een scheiding lag.”

Ook Hans weet zich sinds zijn scheiding veel meer onder de Noren. Hij weet dat Noren gesloten zijn en langdurig afstand bewaren. Maar hij noemt het opvallend dat er juist na zijn scheiding zoveel connecties ontstonden. “Vermoedelijk is dat omdat ik het nu alleen ben. Ik sluit nu vriendschappen met mensen die echt bij mij horen en bij mij passen. Als stel ontmoetten we juist andere stellen. Die pasten meer bij ons als echtpaar, maar daar had ik als persoon toch niet zo’n band mee zoals ik die nu zie ontstaan.”

Balans
De in Noorwegen woonachtige schrijver zocht na zijn scheiding opnieuw de balans in zijn leven. Hij wist een huis te huren in een klein boerengehucht genaamd Torvik, vernoemd naar een van de families die daar sinds jaar en dag wonen. Het huis is prachtig gesitueerd aan een fjord met aan alle kanten zicht op zee en bergen. Een plek om van te dromen. Maar hoe mooi die plek ook is, Hans heeft er niet genoeg aan.

Hij noemt zich een mensen mens, iemand die goed gedijt bij gezelligheid. “Ik moet van tijd tot tijd naar de stad of naar Nederland. Ik heb twee jaar geleden ook een plan voor mezelf opgesteld waarin ik heb opgesomd wat ik belangrijk vind en hoe ik mijn leven wil leiden. Daar hoort Nederland bij. Ik ben in de gelukkige omstandigheid dat ik voor mijn werk regelmatig terug kan. Als ik maar regelmatig onder de mensen kom, dan is al die rust, natuur en ruimte niet te overvloedig. Dan is dat precies wat het moet zijn.”

Saskia zocht het juist andersom. Ze wil minder vaak naar Nederland waar ze met haar workshops en lezingen over emigreren een goed deel van haar brood verdient. Ze wil juist meer vanuit haar thuis in Frankrijk opereren. Op die manier kan ze er voor haar gevoel meer voor haar kinderen zijn en heeft ze meer rust. Dit streven is onderdeel van haar nieuwe emigratieplan dat haar richting geeft in haar bestaan over de grens.

Partner
Hans heeft lange tijd geworsteld met de vraag hoe je opnieuw de balans in je leven vindt, zonder daarbij de kinderen tekort te doen. Het blijft lastig. Want wat je ook aan de ene kant van de balans zet, de kinderen wegen aan de andere kant altijd het zwaarst. Hans weet ook dat het hoogst onwaarschijnlijk is dat hij in de buurt een nieuwe partner zal vinden. Het wereldje aan de Noorse fjordenkust is daarvoor op alle fronten te klein. “Iedereen die wat wereldser is ingesteld woont hier met een partner of is allang vertrokken”, grapt hij. “Voorlopig leef ik daarom maar een beetje in twee werelden en haal ik daar het beste uit. Saai is het zeker niet. Sterker nog, er zit een dynamiek in die goed bij me past.”